تفسیر موضوعی نهج البلاغه


سوال - اهداف حقوق را نام ببرید؟

       

1-  در مورد اصل و دوره و روزگار و ویژگیهای نهج البلاغه هر چه می دانید بنویسید؟

نهج البلاغه در سال 400 گرد اوری شده است که از نظر فرهنگی برجسته است .مصادف با عصر دوره سوم خلافت عباسیان است.پس از دو دوره تحولات بزرگ سیاسی شکل گرفت.دوره نخست دوره تحکیم قدرت سیاسی نظامی به شمار می رود .دوره دوم حاکمیت قشر ی گری و سرکوب است .دوره سوم دگرگون شدنقدرت عباسیان است .نهج البلاغه توسط حسین موسوی معروف به سید رضی و شریف رضی گردآوری شده است .نهج البلاغه گزینشی بی نظیر از کلام انسانی بی بدیل که شامل 241 خطبه وکلام 79 نامه ومکتوب و 489 حکمت و موعظه  می باشد.شریف رضی از بیانات و مکتوبات علی علیه السلام گردآوری و آن را نهج البلاغه نامیده است .

2 -  شرح حالی از زندگی شیخ رضی را بنویسید ؟

شیخ رضی در سال 359 ق در نیمه دوم سده چهارم دیده به جهان گشود و در سال 406 ق در اوایل قرن پنجم به سوی دیار باقی شتافت .وی از وجوه کرامتی و عزت و معرفت و حکمت کم نظیراست از خاندانی برجسته از علویان بغداد متولد شد .از کودکی همراه برادرش سید مرتضی به تحصیل علوم مقدماتی پرداخت و هوش سرشار و استعداد کم نظیر در عرصه های مختلف پرداخت. او در عزت نفس و سخاوت و پایبندی به امور شرعی در روزگار کم نظیر بود.اشعار او از چنان روانی و زیبایی در الفاظ و وزانت و متانت در معانی برخوردار است . بیش از ده سال از سن شریف رضی نگذشته بود که به سرودن شعر پرداخت او در بیست سالگی در تمام علوم متداول عصر خویش سر آمد شده بود.

3  - سه مورد از کیفیت نهج البلاغه  را ذکر نمایید؟

الف:واژه ها و مفردات :در خور تامل بسیار است و خود موضوع بررسی های لطیف و مفید است .امیر مومنان واژهها را با دقتی شگفت به کار گرفته است که چنین کاربردهایی آن هم بالبداهه موجب تحیر و ستایش بزرگان ادب بوده است .گزیدهها را با بهترین پرداخت در مناسبترین جا قرار داده است .ب: ترکیبات و جملات : نهج البلاغه آکنده از ترکیبات و جملات بدیع و زیبا و لطیف و پر معناست .

ج: هندسه کلام:در هر موضوع و بحثی دارای هندسه ای متعالی و در نهایت موزونی در آن موضوع و بحث است .هر بخش از کلام امام دارای اتقان و اعتدال و استواری بیان است .د: زیبایی و ارزش ادبی : زیبایی و ارزش ادبی به  خواننده  حظی وافر می بخشد زیرا نهج البلاغه جلوه ای از جمال و جلال انسانی کامل در اوج فصاحت و بلاغت می باشد .

ه: وجوه متعدد: خواننده نهج البلاغه خود را در برابر موضوعات و مباحث متعدد و متنوع می بیند در شیوا ترین قالب  و محتوا.

ن: راه گشایی :در زمینه های گوناگون مطالبی اساسی دارد و می تواند راه بنماید و مباحث بدیع در معرض دیده و دل بگذارد.

4  - روش شناسی در نهج البلاغه را نام برده و توضیح دهید ؟

الف:روش ترتیبی :هدف بررسی و مروری است به ترتیب از ابتدای نهج البلاغه تا انتهای آن .یعنی بررسی ترتیبی خطبه ها و نامه ها و حکمت ها چنان که شارحان بزرگ آن را شرح داده اندچون قطب الدین راوندی و ابن هیثم بحرانی و.....

ب:روش تجزیه ای : در این روش بخشی از نهج البلاغه یا برخی از خطبه ها و نامه هاو یا حکمت ها مورد بررسی و شرح قرار می گیرد روشی بخشی نگر و جزیی نگر است .مزیت این روش آن است که می توان خطبه و نامه و حکمت و یا بخش مورد نیاز را مطالعه و بررسی کردو در فرصتی کوتاه به مطلب رسید .

ج:روش موضوعی :در این روش موضوعی خاص مورد نظر قرار می گیرد و به نهج البلاغه عرضه می شود .و کلیه مطالبی که مستقیم و یا غیر مستقیم موضوع مورد نظر را تبیین میکند.

5  - دو مورد از آثار خداشناسی را نام برده توضیح دهید ؟

الف: امنیت روحی: هر چه یاد خدا در دل آدمی بیشتر بنشیند و هر چه عظمت حق در جان انسان بیشتر جلوه کندروح آدمی فربه تر می شود و انسان از امور دنیایی که مایه اظطراب است آزاد می شود .      ب: نفی گردن فرازی و گردن کشی :وقتی انسان به مقام بندگی خویش رو کند و عظمت حق جانش را لبریز کند دیگر جایی برای گردن کشی نمی ماند .   ج:توجیه مسئولیت انسانی : احساس حضور در محضر خدا و انسان را نسبت به خود و دیگران نسبت به روش و رفتارش مسئول می سازد .که در هر شرایطی برقرار می ماند .                   د: وارستگی و پرواپیشگی: باور به خدا آدمی را حرمت  نگه دار  می سازد هر چه این باور  عمیق تر باشد وارستگی انسان از پستی و آلودگی و حرکت انسان داخل مرزها و حریم ها ی الهی و انسانی در آشکار و نهان بیشتر خواهد بود .       و: استقامت و پایداری : انس به حق و غربت آدمی را می زداید وحشت او را از هر جهت زایل می سازد ووی را به قوت حق قوی و با استقامت و پایدار می کند .

6 - مفهوم حق و حقوق را شرح دهید ؟

1-حق به معنای واقعیت و امر واقعی یعنی به واقعیت عینی و خارجی حق گفت می شود.2- حق به معنای حقیقت یعنی به ادراک مطابق با واقع که حقیقت است حق گفته می شود.3- حق به معنای اجازه و رخصت 4- حق به معنای استحقاق یعنی سزاوار شخص نسبت به چیزی 5- حق به معنای طلب و مطالبه یعنی کسی از دیگری مطالبه و انتظاری داشته باشدو به طور متقابل این امر برای آن دیگری هم لحاظ شود.

7 - اقسام حقوق را نام ببرید ؟

1-حقوق خدا:از نگاه علی ع هر چه نعمت خداست خدا در آ ن حقی است که باید ادا شود. 2- حقوق خویشتن: آدمی شکر وجود خدا را گزارد و خود را هدر ندهد.3- حقوق مردمان :حق برای مردمان از جمله:تامین منافعشان از جانب زما مداران. و همچنین حقوق مخالفان – حقوق اقلیت دینی –حقوق کار و... .

8 - پیامدهای پایندی به حقوق  دیگران را شرح دهید ؟

1-عزت حق یعنی ارجمندی و استواری حق در جامع در گرو رعایت حقوق دیگران 2- با رعایت حقوق متقابل دین و دین داری جلوه گر می شود.3- عدالت در وجوه مختلفش تابعی از رعایت حقوق متقابل و پایبندی به آن است 4- سنتهای نبوی راه و رسم های پسندیده و سعادت بخش اخلاقی در وجوه مختلف زندگی .5- با فراهم شدن این چهار امر زمانه چنان می شود که شوق زندگی و تکاپوی متعالی در آن موج می زند.

9  - پیامدهای زایل کردن حقوق دیگران را ذکر نمایید؟

1-در مجتمعی که به حقوق یکدیگر تجاوز می شود اختلاف کلمه و نزاع و در گیری نخستین جوانه های این درخت است 2- ظهور ستم و بیداد محصول تجاوز به حقوق دیگران یکدیگر است 3- آنجا که حقوق زیر پا گذاشته می شود دین و دین داری آسیب های جدی می بیند4- پشت کردن به حقوق متقابل سنت های نیکوی نبوی و راه و رسم های درست اخلاقی ترک می شود و بی اخلاقی مردم و حکومت را در بر می گیرد 5- با فراهم شدن چهار امر هواپرستی فراگیر می شودو هر کس جز به منافع خود نمی اندیشد و تنها امیال خود را می جوید .

10 –  از خطوط کلی سیاست دو مورد را بنویسید؟

الف: حفظ حدود الهی و قانون گرایی: حفظ حدود الهی مرزبانی و قانون گرایی در همه عرصه ها از جمله سیاست نزد علی ع جایگاه ویژه ای دارد .هیچ کس حق ندارد حدود و قوانین و مرزها را بشکندو خود را فراتر از آنها بداند    ب: پایبندی به کیفیت استخدام وسیله : میان هدف و وسیله سنخیت وجود دارد و نمی توان با وسایل نادرست و ناپاک به مقاصد درست و پاک رسید     ج:صراحت و صداقت : سیاست حضرت علی ع مبتنی بر صراحت و صداقت بوده است . با مردم صادقانه سخن می گفت.و مواضع خود را آشکار ابا آنان در میان ی گذاشت .    د:زمانه شناسی:در فکر سیاسی امام علی ع زمانه شناسی از امور مهم در عرصه سیاست است .حضور در ست در زمانه درک حوادث وقایع و اتفاقات روزگار خود عنصری اساسی در فهم سیاسی و تصمیم گیری و اقدامات سیاسی است .   ه:اعتدال و میانه روی : از شاخصه های برجسته در سیاست علوی و میانه روی و پرهیز از افراط و تفریط  در تصمیمات و اقدامات سیاسی است .   ن: مشورت  و رایزنی : مشورت در سیاست و پرهیز از خود رایی از موکدترین امور در رسم سیاسی و مدیریتی امیر مومنان ع است اهل مشورت در امور بود.

11 -  واژه شناسی سیره سیاسی را توضیح دهید ؟

مفهوم حقیقی سیره نوع رفتار و سبک رفتار و طریقه خاص زندگی است که لازمه آن داشتن اصول در زندگی است .یعنی انسان در زندگی خود در حوزه های مختلف تابع اصول عملی کلی مشخص و ثابت باشد و سیره سیاسی بیانگر چنین اصولی است .به دو گروه تقسیم می شود اصول سلبی یا آفات سیاست و اصول ایجایی یا خطوط کلی .سیاستی تابع اخلاق و راهبر به سوی اهداف .

12 -  واژه شناسی سیره را بنویسید ؟

نوع حرکت و رفتار انسان است بر هیئت و حالت انجام شدن فعل دلالت می کند سیره .هیئت .مذهب .روش .رفتار سلوک و طریقه است .حالت و روشی است که انسان و غیر انسان .نهادو وجودشان بر آن قرار دارد خواه غریزی باشد وخواه اکتسابی .

13 - دو مورد از کمالات انسانی را بنویسید ؟

1-ادب کمالی :بالاترین کمال آدمی آن است که به ادب حق  مودب شود کمالات انسانی در او ظهور کندفطرت کمال خواه او به کمال مطلوب برسد2-حریت :به معنای آزادی آزادگی و آزادمنشی و نقطه مقابل رقیت یعنی بندگی غلامی و بردگی است در مقابل اسارت است .3- حکمت: به معنای اتقان و استحکام و درستی در نظر و عمل است شناخت درست و متقن هست ها و نیست ها و علم به احوال اشیاست .4- رحمت: در لغت به معنای احسان و بخشش است .احسان بخشش از موجودی به موجود یا موجودات دیگر سرایت کندو موجودی بتواندموجودات دیگر را تحت لطف خود در آورد.5- عبودیت: کمال کمالات انسان است و همه کمالات انسانی در این جهت است که آدمی به عبودیت حق واصل شود و در مدارج و مراتب آن بالا رود.6- قناعت:یعنی چشم و دل سیر بودن به کفاف بسنده کردن و عدم فزون خواهی است که والاترین کمالات انسانی است .7- استقامت: به معنای ایستادگی و پایداری در هر امری است و چنین صفتی از مهمترین ارکان تالی آدمی است . 8- علو همت : به معنای بلند همتی از کمالات است که مستقیم به فطرت آدمی باز می گردد.

 

تهیه کننده : حسن زارع 

تنظیم :‌نادر مرادی